Gdy smutek przychodzi z wiekiem – starość, depresja i rodzina

Mówi się czasem: „Babcia już taka jest – smutna, zmęczona, nic jej nie cieszy. To przecież wiek”. A jednak przewlekły smutek, apatia i przygnębienie to nie „zwykła starość”. Bardzo często to depresja – jedna z najczęstszych trudności osób po sześćdziesiątce piątce. I sprawa nie tylko jednej osoby, ale całej rodziny.

Starość to też etap drogi

Wiele osób myśli, że w starszym wieku nic już się nie zmieni – że na pomoc i na nowy początek jest „za późno”. To nieprawda. Starość może być czasem głębszego zrozumienia własnego życia, pojednania i spełnienia. Stawia jednak przed człowiekiem nowe zadania – i przynosi doświadczenie ograniczeń, którego wcześniej nie znał.

Skąd się bierze smutek

Depresja u osób starszych najczęściej rodzi się z przeżytych strat, które budzą silne, trudne emocje:

• odejście męża, żony, przyjaciół, rodzeństwa;
• utrata zdrowia, sił i sprawności;
• przejście na emeryturę, mniejsze dochody, zmiana pozycji w rodzinie i w otoczeniu;
• poczucie, że „nikomu już nie jestem potrzebny”;
• coraz bliższa perspektywa śmierci.

Z wiekiem przychodzi też naturalny bilans życia. Gdy wypada on źle – gdy więcej jest żalu niż wdzięczności – misternie budowany ład może się zachwiać.

Niedokończona żałoba

Listopad, czas modlitwy za zmarłych, przypomina o jeszcze jednej ważnej sprawie. Wśród przyczyn smutku osób starszych bardzo często jest żałoba, której nie udało się przeżyć do końca – strata kogoś bliskiego, o której w rodzinie się nie mówiło, nad którą nie pozwolono sobie zapłakać. Człowiek żyje wtedy jakby „w cieniu śmierci”: wycofuje się, izoluje, traci sens codziennych zajęć.

Taka niedokończona żałoba nie dotyka tylko jednej osoby. Śmierć kogoś bliskiego narusza równowagę całej rodziny, a przemilczany żal potrafi ciążyć nawet na kolejnych pokoleniach. Pomaga to, co dobrze zna nasza tradycja: wspólna modlitwa, Msza święta za zmarłych, odwiedziny na cmentarzu i zwykłe wspominanie tych, którzy odeszli – rozmowa o nich przy stole, oglądanie zdjęć, opowiadanie, jacy byli.

Rodzina to całość

W terapii rodzin patrzy się na rodzinę jak na żywą całość. To, co przeżywa jedna osoba, odbija się na wszystkich – i odwrotnie. Smutek babci czy dziadka bywa więc także sygnałem dla całej rodziny: może mówi o niewypowiedzianych żalach, dawnych sporach albo o tym, że w domu zabrakło miejsca na rozmowę o tym, co trudne.

Dlatego pomoc najlepiej przychodzi wtedy, gdy rodzina szuka jej razem. Często zdarza się, że już samo opowiedzenie swojej historii życia przy najbliższych – i wysłuchanie jej przez dzieci i wnuki – przynosi ulgę i jedna pokolenia.

Dziadkowie – pamięć rodziny

Osoba starsza, nawet przeżywająca depresję, nie jest dla rodziny tylko „problemem do rozwiązania”. Jest jej skarbem:

• jest pamięcią rodziny – zna jej historię, tradycje i tajemnice; potrafi wyjaśnić, skąd w nas pewne zachowania i przyzwyczajenia;
• przez całe życie uczyła bliskich przeżywać radość, gniew czy smutek – i z perspektywy lat często lepiej niż młodsi umie o tych uczuciach mówić;
• dzięki niej rodzina może zrozumieć dawne lojalności i „zadania”, które przechodzą z pokolenia na pokolenie – i spokojnie je przemyśleć.

Gdy dziadkowie opowiadają, a wnuki słuchają, cała rodzina nabiera dystansu do bieżących kłopotów i zyskuje poczucie bezpieczeństwa. Osoba starsza znów czuje się potrzebna – a to jedno z najlepszych lekarstw na smutek.

Co może zrobić rodzina

• Nie bagatelizujcie smutku. Zdania „taki już wiek” albo „weź się w garść” zamykają rozmowę.
• Pytajcie i słuchajcie – o samopoczucie, o wspomnienia, o tych, którzy odeszli. Nie bójcie się łez.
• Poproście o opowieść. Wspólne oglądanie starych zdjęć to często początek najważniejszych rozmów.
• Bądźcie regularnie – krótka wizyta czy telefon co kilka dni znaczy więcej niż rzadkie, długie odwiedziny.
• Zabierzcie ze sobą – na Mszę, na cmentarz, na rodzinny obiad.

Kiedy szukać pomocy

Depresja jest chorobą i wymaga leczenia. Gdy smutek, zniechęcenie, kłopoty ze snem czy jedzeniem trwają tygodniami – warto zacząć od lekarza rodzinnego, który pokieruje dalej, oraz pomyśleć o terapii, najlepiej z udziałem rodziny. Jeśli ktoś mówi o tym, że nie chce już żyć – nie zostawiajcie go samego. W nagłej sytuacji: 112. Telefon zaufania dla dorosłych: 116 123. Więcej miejsc pomocy w Opolu znajdziecie na stronie Rodziny → Trudne sytuacje w rodzinie.

Zawsze można też porozmawiać z kapłanem naszej parafii – termin przez kancelarię: tel. 77 474 69 71. Jeśli starsza osoba nie wychodzi z domu, ksiądz chętnie ją odwiedzi.

„Nie odrzucaj mnie w czasie starości; kiedy siła moja zanika, nie opuszczaj mnie!” (Ps 71, 9).

Wpis powstał na podstawie artykułu ks. Pawła Landwójtowicza „Depresja osób starszych w perspektywie systemowej terapii rodzin”.